“Anh ơi, system admin là gì mà công ty em tuyển, mô tả công việc dài cả trang?” Tin nhắn này của một bạn sinh viên năm cuối nằm trong máy mình gần tuần. Mình định trả lời bằng một câu, rồi nhận ra một câu không đủ. Nên mình làm cách khác: theo chân một đồng nghiệp đang làm system admin ở một công ty phân phối khoảng ba trăm nhân viên, ghi lại một ngày của cậu ấy, từ lúc vào ca tới lúc tắt máy.
Cậu ấy làm nghề được năm năm, không muốn nêu tên. Mình gọi là “cậu A” cho gọn.
Trước giờ làm (7 giờ 45)
Cậu A tới sớm mười lăm phút, không phải vì chăm, mà vì muốn xem bảng giám sát trước khi người dùng bắt đầu gọi. Trên màn hình là danh sách máy chủ: vài máy Windows Server chạy Active Directory và phần mềm kế toán, mấy máy Linux chạy web nội bộ, cơ sở dữ liệu và hệ thống sao lưu. Tất cả nằm trên một cụm ảo hóa VMware.
Sáng hôm đó có hai dòng vàng. Một máy chủ file dùng hết gần chín phần mười ổ đĩa, và tác vụ sao lưu đêm qua của một máy ảo chạy lâu bất thường. Cậu ghi cả hai vào sổ, chưa làm gì vội.
“Sáng ra mà xử lý ngay thì dễ đụng giờ người ta vào làm. Mình ghi lại, đợi nắm hết tình hình rồi mới động tay.”
Buổi sáng là giờ của ticket
Từ tám giờ, hệ thống ticket bắt đầu nhảy. Nhân viên mới cần tài khoản email và quyền vào thư mục phòng ban. Một chị bên kho quên mật khẩu lần thứ ba trong tháng. Phòng kinh doanh báo không in được ra máy in tầng hai. Một trưởng phòng muốn cài phần mềm lạ tải từ mạng về.
Phần lớn ticket kiểu này thuộc về helpdesk, nhưng ở công ty quy mô vừa, ranh giới không rõ. Cậu A xử lý phần tài khoản và quyền truy cập vì đụng tới Active Directory và chính sách nhóm (Group Policy). Máy in thì chuyển cho bạn helpdesk. Phần mềm lạ thì từ chối, kèm một email giải thích vì sao.
Mình hỏi cậu có thấy chán không khi phần lớn buổi sáng là việc vặt. Cậu cười, bảo đó là cách để biết hệ thống đang có vấn đề gì. Ba người cùng báo chậm một ứng dụng trong một giờ thì thường không phải lỗi máy của họ.
Giữa trưa và đầu giờ chiều
Sau bữa trưa là lúc cậu A quay lại hai dòng vàng buổi sáng. Máy chủ file đầy vì một phòng ban chép cả kho video quay sự kiện vào thư mục chung. Cậu không xóa gì, mà gửi danh sách thư mục lớn cho trưởng phòng đó, đề nghị chuyển sang kho lưu trữ khác. Còn tác vụ sao lưu chạy lâu thì do một ổ đĩa trong thiết bị lưu trữ bắt đầu báo lỗi. Cậu mở ticket với nhà cung cấp phần cứng để đổi ổ.
Phần lớn công việc của system admin là ngăn chuyện nhỏ thành chuyện lớn, và làm việc đó trước khi ai kịp nhận ra.
Đây cũng là chỗ mình thấy nhiều bạn trẻ hiểu nhầm về nghề quản trị hệ thống. Không phải ngày nào cũng có sự cố lớn để chữa cháy. Những ngày tốt là ngày không có gì để kể. Mình từng viết dài hơn về nghề quản trị hệ thống và mạng nói chung, ai muốn nhìn rộng hơn có thể đọc thêm.
Chiều muộn là giờ vá
Khoảng bốn giờ chiều, cậu A lên lịch cập nhật bản vá bảo mật cho mấy máy Linux. Cậu không vá ngay mà chạy trên máy thử trước, xem dịch vụ có khởi động lại bình thường không. Máy Windows thì để tới tối, khi ít người dùng, qua công cụ quản lý bản vá tập trung.
Cùng khung giờ đó, cậu kiểm tra chứng thư SSL của trang web nội bộ sắp hết hạn trong hai tuần, gia hạn luôn cho đỡ quên. Rồi cập nhật lại tài liệu về sự cố ổ đĩa buổi trưa, ghi rõ ổ nào, đã báo ai, bao giờ thay.
Mình hỏi tại sao phải viết tài liệu kỹ thế. Cậu bảo: “Lỡ mai mình ốm, người khác vào đọc là biết phải làm gì. Không có tài liệu thì mình không nghỉ phép được.”
Tan làm, nhưng chưa hẳn
Sáu giờ cậu A về, nhưng điện thoại vẫn nhận cảnh báo. Tuần đó cậu đang trong lịch trực on‑call, nên nếu có gì đỏ vào ban đêm, cậu là người dậy. Công ty có ba người chia nhau, mỗi người một tuần. Tối hôm mình theo, may là không có gì.
Nhìn lại cả ngày, việc của một system admin ở công ty này xoay quanh vài thứ: tài khoản và quyền, máy chủ và ảo hóa, sao lưu, bản vá, giám sát, và viết lại mọi thứ đã làm. Ở công ty lớn, mỗi mảng có thể là một người. Ở công ty nhỏ, một người ôm hết, kiêm luôn mạng.
Hai câu hỏi bạn sinh viên hỏi thêm
– Không biết lập trình có làm system admin được không?
Được, nhưng nên biết viết script. Cậu A tự viết vài đoạn PowerShell để tạo tài khoản hàng loạt và một script Bash dọn log cũ. Không cần thành lập trình viên, chỉ cần đủ để bớt làm tay.
– Mới ra trường có vào thẳng vị trí này không?
Có nơi nhận, nhưng phần đông người làm system admin mình biết đều đi lên từ helpdesk hoặc IT support một hai năm. Thời gian đó dạy cách đọc lỗi và nói chuyện với người dùng, hai thứ trường lớp ít dạy.
Đức Thịnh, ghi lại tối thứ Sáu.