Tuần trước mình ngồi phỏng vấn ba bạn ứng viên cho vị trí quản trị mạng (network administrator) trong một buổi chiều. Bạn đầu tiên trả lời trôi chảy mô hình OSI từ tầng 1 tới tầng 7, rồi đứng hình khi mình hỏi: “Máy này ping được 8.8.8.8 mà không vào được web, em kiểm tra gì trước?”. Bạn thứ ba thì ngược lại, nói lắp bắp phần lý thuyết nhưng kể được lần tự dò ra con switch cắm nhầm cổng ở chỗ làm thêm.
Tối đó mình gọi cho một chị làm trưởng nhóm hạ tầng đã 8 năm, người từng ngồi ghế phỏng vấn nhiều hơn mình, để so lại danh sách câu hỏi. Bài này là phần ghi chép từ cuộc nói chuyện đó, cộng thêm những gì mình tự rút ra sau vài chục buổi phỏng vấn.
Vòng nền tảng (gần như ai cũng bị hỏi)
Chị ấy nói một câu mình nhớ mãi: phần nền tảng không dùng để loại người giỏi, mà để lọc người học vẹt. Câu hỏi thường đơn giản, nhưng người hỏi sẽ hỏi vặn thêm một hai lớp để xem bạn hiểu tới đâu.
Địa chỉ IP và chia subnet
– Mạng 192.168.10.0/26 có bao nhiêu địa chỉ dùng được cho máy trạm?
Đáp án là 62, nhưng người ta muốn nghe cách bạn tính: /26 còn 6 bit cho host, 2 mũ 6 là 64, trừ địa chỉ mạng và broadcast. Nếu bạn nhẩm ra mà không cần giấy, điểm cộng. Nếu bạn nói thêm rằng thực tế còn phải chừa địa chỉ cho gateway, máy in, camera, thì người hỏi biết bạn từng đi làm.
– Khác nhau giữa IP tĩnh và DHCP reservation là gì, khi nào dùng cái nào?
Câu này nghe dễ nhưng nhiều bạn trả lời lẫn lộn. Reservation vẫn do DHCP cấp, chỉ là luôn cấp đúng một địa chỉ cho một địa chỉ MAC. Ở văn phòng nhỏ, máy in và đầu ghi camera hay được để kiểu này cho dễ quản lý tập trung.
VLAN, switch và định tuyến
– Hai máy cùng một switch nhưng khác VLAN có nói chuyện được với nhau không?
Không, trừ khi có thiết bị định tuyến giữa các VLAN (router-on-a-stick hoặc switch layer 3). Người hỏi thường hỏi tiếp: trunk port khác access port ra sao, native VLAN để làm gì. Bạn nào từng gõ lệnh trên switch thật sẽ trả lời rất tự nhiên chỗ này.
– Khi nào cần định tuyến tĩnh, khi nào cần giao thức như OSPF?
Mạng một chi nhánh, một đường ra internet thì route tĩnh là đủ và ít rủi ro hơn. Nhiều chi nhánh, nhiều đường dự phòng thì giao thức định tuyến động mới đáng công cấu hình.
DNS và DHCP
– Người dùng báo “mất mạng”, nhưng ping theo IP vẫn được. Lỗi nằm ở đâu?
Gần như chắc là phân giải tên. Kiểm tra máy đang trỏ DNS nào bằng ipconfig /all hoặc cat /etc/resolv.conf, thử nslookup một tên miền quen. Chị trưởng nhóm bảo câu này loại được khá nhiều người, vì họ nhảy ngay sang khởi động lại modem.
Câu hỏi tình huống (phần quyết định)
Đây là đoạn mà theo mình phân biệt người đọc sách với người từng trực sự cố. Câu trả lời không có khuôn cố định, người hỏi chỉ nghe thứ tự suy nghĩ của bạn. Bạn nào muốn hiểu rõ hơn ngày thường của việc quản trị mạng trông ra sao trước khi đi phỏng vấn thì nên đọc thêm, vì nhiều câu tình huống được lấy thẳng từ những ca trực bình thường.
– Cả tầng 3 báo mạng chập chờn từ sáng, các tầng khác bình thường. Em làm gì?
Khoanh vùng trước. Một tầng lỗi thì nghi switch tầng đó, đường uplink, hoặc một máy đang phát broadcast loạn. Mình sẽ vào xem log của switch, xem đèn cổng uplink, kiểm tra có vòng lặp (loop) không vì ai đó cắm hai đầu một sợi dây vào cùng switch. Chuyện này xảy ra thường hơn bạn nghĩ, nhất là ở phòng họp.
– Giám đốc cần vào được hệ thống nội bộ từ nhà ngay tối nay. Em xử lý thế nào?
Người hỏi chờ xem bạn có mở thẳng cổng ra internet không. Câu trả lời ổn là dùng VPN có sẵn hoặc dựng tạm VPN có xác thực, ghi lại việc đã làm, và hẹn rà soát lại vào ngày làm việc. Nói được ý “làm nhanh nhưng không làm ẩu” là đủ.
– Em lỡ đẩy một cấu hình sai và mất kết nối tới thiết bị ở xa. Bước tiếp theo?
Ai làm lâu đều từng gặp. Trả lời thật: gọi người tại chỗ cắm cáp console, hoặc dùng cơ chế tự hoàn tác cấu hình nếu thiết bị có (kiểu commit confirmed, reload in). Rồi kể bài học: lần sau đặt hẹn giờ hoàn tác trước khi sửa từ xa.
Người phỏng vấn không cần bạn biết hết, họ cần thấy bạn biết mình đang kiểm tra tầng nào và vì sao.
Những thứ người hỏi để ý mà không nói ra
Chị kia liệt kê cho mình mấy dấu hiệu mà chị âm thầm chấm điểm. Mình thấy trùng gần hết với cảm nhận của bản thân.
Thứ nhất là cách bạn nói “em không biết”. Một bạn từng trả lời mình: “Phần BGP em chưa làm thật, em chỉ đọc qua là nó dùng giữa các nhà mạng, nếu cần em sẽ dựng lab GNS3 để thử.” Câu đó được điểm cao hơn một câu bịa trơn tru. Thứ hai là bạn có thói quen ghi lại không. Hỏi “sau khi xử lý xong sự cố em làm gì”, người có kinh nghiệm sẽ nói tới ghi ticket, cập nhật sơ đồ mạng, báo cho người liên quan. Thứ ba là thái độ với người dùng. Quản trị mạng ở công ty vừa và nhỏ phải nói chuyện với kế toán, lễ tân, sếp, nên giọng khinh khỉnh kiểu “người dùng toàn hỏi ngu” sẽ bị gạch ngay.
Có công ty cho làm bài thực hành ngắn: đưa một file cấu hình switch có lỗi, hoặc cho ngồi trước Packet Tracer 20 phút. Đừng hoảng. Đọc chậm từng dòng, nói to suy nghĩ của mình ra, người chấm cần nghe thấy cách bạn lần lỗi.
Mấy câu nên hỏi lại nhà tuyển dụng
Cuối buổi gần như bao giờ cũng có câu “em có muốn hỏi gì không”. Mình hay mong ứng viên hỏi những thứ thực tế: hệ thống hiện có bao nhiêu chi nhánh, thiết bị chủ yếu của hãng nào, có trực ca đêm hay trực on-call qua điện thoại, ai là người duyệt thay đổi cấu hình. Câu trả lời cho bạn biết công việc nặng tới đâu, và nhà tuyển dụng cũng thấy bạn đang hình dung mình ngồi vào ghế đó thật.
Về lương, hỏi thẳng mức đãi ngộ và cách tính phụ cấp trực ca là bình thường. Thu nhập trong nghề phụ thuộc nhiều vào quy mô hệ thống, có trực đêm hay không, và bạn có chứng chỉ hãng hay chưa, nên đừng so với bạn bè ở chỗ khác một cách máy móc.
Một mẹo nhỏ mình hay khuyên: trước buổi phỏng vấn, tự vẽ lại sơ đồ mạng của chỗ làm cũ hoặc của lab bạn tự dựng, trên một tờ giấy. Nếu được hỏi “kể về hệ thống em từng quản lý”, bạn chỉ cần nhìn tờ giấy đó và nói, không bị rối.
Đức Thịnh, ghi lại sau một buổi chiều phỏng vấn ba người liền.